W poprzednich artykułach omówiliśmy neuroanatomię parestezji oraz szczegółową anatomię kliniczną związaną z potencjalnymi miejscami powstawania zaburzeń czucia. Teraz skupimy się na teoretycznych modelach uczucia mrowienia, wyjaśniających mechanizmy leżące u podłoża tych złożonych doznań somatosensorycznych.
Estimated reading time: 5 minut
Spis treści
Złożoność fenomenu parestezji
Różnorodność struktur nerwowych zaangażowanych w odczuwanie mrowienia, zarówno na poziomie obwodowym, jak i centralnym, skłania nas do dokładniejszego przyjrzenia się mechanizmom odpowiedzialnym za to zjawisko. W miarę postępu badań nad percepcją somatosensoryczną wyłoniły się różne modele teoretyczne, próbujące wyjaśnić powstawanie, a także modulację uczucia mrowienia.
Aferentny model uczucia mrowienia
Aferentny model uczucia mrowienia stanowi fundament dla zrozumienia tego złożonego doznania somatosensorycznego. Zgodnie z tym modelem, mrowienie jest wywoływane i wymaga sygnałów aferentnych, pochodzących z zewnętrznej stymulacji lub uszkodzenia nerwów.
Kluczowe aspekty tego modelu obejmują:
- Kodowanie – mrowienie jest prawdopodobnie zakodowane w specyficznym wzorcu czasowym aktywności neuronów somatosensorycznych. Charakteryzuje się ono ektopową aktywacją, spowodowaną różnymi czynnikami, takimi jak brak składników odżywczych i tlenu czy stymulacja zewnętrzna (elektryczna, mechaniczna, chemiczna) [1].
- Aktywność na poziomie rdzenia kręgowego – podczas odczuwania mrowienia aktywowane są głębsze, multimodalne neurony czuciowe rdzenia kręgowego. Co istotne, nie zidentyfikowano populacji neuronów specyficznej wyłącznie dla mrowienia [2].
- Zaangażowanie struktur mózgowych – kluczowe obszary mózgu uczestniczące w percepcji mrowienia pokrywają się z tymi znanymi z szeroko pojętych procesów interoceptywnych, w tym kora somatosensoryczna, wyspa i wzgórze somatosensoryczne [3].
Model aferentny jest zgodny z tradycyjnym podejściem biomedycznym i różnymi modelami percepcji objawów. Jednakże, jak podkreślają Tihanyi et al. (2017), nie można całkowicie wykluczyć udziału wyższych procesów poznawczych, takich jak uwaga czy oczekiwania [4].
Model uczucia mrowienia związany z uwagą
Badania wykazały, że skupienie uwagi na części ciała może powodować różne „spontaniczne odczucia” (SPS), w tym mrowienie, bez zewnętrznej stymulacji czy patologii obwodowej [5]. Ten fenomen dał podstawy do sformułowania modelu mrowienia związanego z uwagą.
Kluczowe aspekty tego modelu:
- Rola uwagi – uwaga może skupiać i wzmacniać sygnały aferentne o charakterze somatosensorycznym lub proprioceptywnym, które normalnie nie docierają do świadomości [6].
- Interakcja z procesami poznawczymi – zachodzi interakcja między aferentnymi i wyższymi procesami poznawczymi, co może modyfikować percepcję doznań somatosensorycznych [7].
- Filtrowanie informacji – w życiu codziennym większość informacji sensorycznych dotyczących ciała jest zwykle odfiltrowywana. Uwaga skupiona na danej części ciała może sprzyjać „wydostawaniu się” tych sygnałów do świadomości [8].
Model eferentny uczucia mrowienia
Model eferentny uczucia mrowienia uwzględnia rolę procesów motorycznych i autonomicznych w powstawaniu parestezji. Zgodnie z tym modelem, zmiany w funkcjonowaniu układów efektorowych organizmu mogą prowadzić do doświadczenia mrowienia.
Kluczowe aspekty:
- Rola układu autonomicznego – aktywność układu współczulnego może zwiększać wrażliwość obwodowych nocyceptorów typu C, co może być przyczyną mrowienia w różnych schorzeniach [9].
- Wpływ aktywności ruchowej – badania wykazały, że ruchy mogą modulować spontaniczne doznania somatosensoryczne, w tym mrowienie [10].
- Zmiany fizjologiczne – procesy takie jak relaksacja, utrzymywanie statycznych pozycji czy głębokie oddychanie mogą wpływać na odczuwanie parestezji [11].
Podsumowanie
Przedstawione modele uczucia mrowienia – aferentny, związany z uwagą i eferentny – dostarczają komplementarnych ram koncepcyjnych do zrozumienia złożonego fenomenu parestezji.
Każdy z nich rzuca światło na inny aspekt tego doświadczenia, od podstawowych procesów neurofizjologicznych po złożone interakcje poznawcze i autonomiczne.
W kolejnym artykule przyglądamy się bliżej klinicznym manifestacjom parestezji w kontekście różnych schorzeń neurologicznych i ogólnoustrojowych. Zapraszamy do dalszej lektury.
Modele uczucia mrowienia. Procesy emocjonalne i terapeutyczne aspekty parestezji
Literatura
[2] Al Luwimi, I., et al. (2012). Pathophysiology of Paresthesia. Ancient Science of Life, 8(3-4), 230.